Գ. Ծառուկյանի և անազատության մեջ գտնվող քաղբանտարկյալների պաշտպանության հանրային խորհուրդը նամակ է հղել Նոբելյան մրցանակակիր Նավի Փիլային
Գագիկ Ծառուկյանի և անազատության մեջ գտնվող քաղբանտարկյալների պաշտպանության հանրային խորհուրդը նամակ է հղել 2026 թվականի Խաղաղության Նոբելյան մրցանակակիր Նավի Փիլային՝ ներկայացնելով Հայաստանում մարդու իրավունքների պաշտպանության ոլորտում առկա լրջագույն խնդիրները և նրա ուշադրությունը հրավիրելով երկրում տեղի ունեցող մտահոգիչ զարգացումների վրա։
Նամակում ասված է.
«Հարգելի տիկին Փիլայ,
Ընդունեք մեր ջերմագին շնորհավորանքները՝ Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի արժանանալու կապակցությամբ։ Այս հեղինակավոր ճանաչումը հարգանքի տուրք է մարդու իրավունքների պաշտպանության, միջազգային արդարադատության և այն հիմնարար սկզբունքի հաստատմանն ուղղված Ձեր ողջ կյանքի նվիրումին, ըստ որի օրենքը պետք է պաշտպանի անհատին իշխանության կամայական կիրառումից։
Հայաստանում մեծ ուշադրությամբ ենք հետևում այն մարդկանց գործունեությանը, որոնց նվիրվածությունը խաղաղությանն ու մարդու իրավունքների պաշտպանությանը միջազգային ճանաչման է արժանացել։ Մեր պատմական և ներկայիս փորձը մեզ սովորեցրել է, թե ինչ ահռելի գին են ժողովուրդներն ու հասարակ մարդիկ վճարում խաղաղության համար։ Հետևաբար, Ձեր աշխատանքի միջազգային ճանաչումը մեզ հույս է ներշնչում, որ միջազգային հանրությունը շարունակում է հավատարիմ մնալ խաղաղության, արդարության և մարդկային արժանապատվության արժեքներին։
Միևնույն ժամանակ, ցանկանում ենք ընդգծել Հայաստանի համար առանձնահատուկ կարևորություն ունեցող մի սկզբունք. խաղաղությունը չի կարող լինել կայուն և երկարատև, եթե այն հիմնված չէ օրենքի գերակայության, արդարության և մարդու հիմնարար իրավունքների արդյունավետ պաշտպանության վրա։ Մինչ Հայաստանի արտաքին սահմանների երկայնքով պահպանվում է փխրուն խաղաղություն, երկրի ներսում լուրջ մտահոգություններ են առաջացնում իրավական երաշխիքների վիճակը, արդարադատության իրականացումը և ժողովրդավարական քաղաքական կյանքի պայմանները։ Մենք համոզված ենք, որ ներպետական արդարադատության համակարգի և օրենքի գերակայության ամրապնդումն անփոխարինելի նշանակություն ունի հասարակական կայունության ապահովման, հանրային վստահության վերականգնման և երկարաժամկետ խաղաղության պահպանման համար։
Հենց այս համատեքստում ենք դիմում Ձեզ՝ Հայաստանի ընդդիմադիր քաղաքական ուժերի հայտնի առաջնորդների կալանավորման և այդ դեպքերի՝ անհատի ազատության, քաղաքական բազմակարծության ու ժողովրդավարական ինստիտուտների գործունեության վրա ունեցած ավելի լայն հետևանքների վերաբերյալ Ձեր ուշադրությունը հրավիրելու նպատակով։
Մեր խորհուրդը հիմնադրվել է 2026 թվականի հունիսի 7-ին Հայաստանում կայացած խորհրդարանական ընտրություններից հետո։ Խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցած հիմնական ընդդիմադիր ուժերից մեկը՝ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը, հակասահմանադրական վերահաշվարկների արդյունքում զրկվել է իր ստացած խորհրդարանական մանդատներից։ Կուսակցության առաջնորդ Գագիկ Ծառուկյանը հետագայում ձերբակալվել է և մինչ օրս գտնվում է կալանքի տակ։ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության նկատմամբ ձեռնարկված գործողություններին անդրադարձ է կատարվել նաև ԵԽԽՎ ընտրությունների դիտորդական առաքելության վերջնական զեկույցում (Doc. 16486 rev, 22 September 2026)։
Մեր մտահոգություններն ավելի են խորանում այն հանգամանքով, որ խորհրդարան անցած մյուս երկու ընդդիմադիր ուժերի առաջնորդները նույնպես շարունակում են մնալ կալանքի տակ։ Այս անձինք հայտնի քաղաքական գործիչներ են և իրենց համապատասխան կուսակցությունների ղեկավարները, որոնք ներկայացնում են իշխանություններին այլընտրանք հանդիսացող խաղաղ գաղափարական դիրքորոշումներ և բացահայտ քննադատում են կառավարության քաղաքականությունը։ Ժողովրդավարական հասարակությունում նրանց դերն է արտահայտել այլընտրանքային քաղաքական դիրքորոշումներ, ներկայացնել իրենց ընտրողներին ու աջակիցներին և խաղաղ քաղաքական գործունեության միջոցով վիճարկել կառավարության որոշումները։ Հետևաբար, նրանց շարունակական կալանավորումն ազդում է ոչ միայն նրանց անհատական իրավունքների, այլև նրանց աջակիցների՝ քաղաքական կյանքին լիարժեք մասնակցելու հնարավորության վրա։
Քաղաքական առաջնորդ լինելը որևէ մեկին չի ազատում քննությունից կամ քրեական հետապնդումից։ Միևնույն ժամանակ, քրեական վարույթները չպետք է դառնան քաղաքական հակառակորդներին մեկուսացնելու կամ օրինական քաղաքական մրցակցությունը սահմանափակելու միջոց։ Մենք խորապես մտահոգված ենք, որ այս գործերով շարունակվող կալանքը կարող է գործնականում վերածվել պատժի՝ նախքան մեղավորության հաստատումը, և նպաստել խաղաղ ընդդիմության ճնշմանը։ Նման հանգամանքները հիմնարար հարցեր են առաջացնում անմեղության կանխավարկածի, արդար դատաքննության իրավունքի, մինչդատական կալանքի համաչափության և արդարադատության համակարգի անաչառության նկատմամբ հանրային վստահության վերաբերյալ։
Մենք չենք խնդրում Ձեզ կանխորոշել որևէ անձի առաջադրված մեղադրանքների վերաբերյալ Ձեր դիրքորոշումը կամ միջամտել մեղավորության կամ անմեղության դատական գնահատմանը։ Մեր մտահոգությունը վերաբերում է այն երաշխիքներին, որոնք պետք է կարգավորեն քրեական վարույթները, և, մասնավորապես, կալանքի կիրառմանը մինչև մեղավորության վերջնական հաստատումը։ Անմեղության կանխավարկածը պետք է գործնական նշանակություն ունենա, այդ թվում՝ պաշտպանություն ապահովի կալանքը որպես կանխավճռված պատիժ օգտագործելու դեմ։ Անհրաժեշտության և օրենքին համապատասխանության դեպքում պետք է դիտարկվեն համաչափ՝ ազատությունից զրկելու հետ չկապված այլընտրանքային միջոցներ, ապահովելով, որ վարույթի ընթացքում անձինք կարողանան իրացնել իրենց իրավունքները և լիարժեք մասնակցություն ունենալ հանրային ու քաղաքական կյանքին։
Մեր խորհուրդն ի սկզբանե ստեղծվել է «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության առաջնորդ Գագիկ Ծառուկյանի իրավունքների և շահերի հանրային պաշտպանությանն աջակցելու նպատակով։ Խորհրդի կազմում ընդգրկված են իրավապաշտպաններ, ակտիվիստներ, նախկին նախարարներ, հասարակական և մշակութային գործիչներ տարբեր երկրներից։ Այնուամենայնիվ, մեր գործունեությունը չի սահմանափակվում մեկ անձի կամ մեկ քաղաքական ուժի պաշտպանությամբ։ Մեր հիմնական նպատակն է նպաստել Հայաստանի արդարադատության համակարգի ամրապնդմանը, օրենքի գերակայության վերականգնմանը և այն անձանց իրավունքների պաշտպանությանը, որոնք հետապնդման են ենթարկվում իրենց քաղաքական հայացքների կամ գործունեության պատճառով։ Մեզ մտահոգում են այն դեպքերը, երբ անձինք քրեական հետապնդման կամ կալանքի են ենթարկվում իրենց քաղաքական գործունեության առնչությամբ։ Մենք կարևոր ենք համարում, որ յուրաքանչյուր նման դեպք քննվի անկախ և անկողմնակալ ընթացակարգերով՝ օրենքի պահանջներին համապատասխան։
Մեր մտահոգությունները չեն սահմանափակվում նաև Հայաստանի սահմաններով։ Բաքվում շարունակում են պահվել բազմաթիվ հայեր, այդ թվում՝ Արցախի (Լեռնային Ղարաբաղի) նախկին ռազմական և քաղաքական ղեկավարության ներկայացուցիչներ, ինչպես նաև միջազգային մարդասիրական գործունեությամբ հայտնի գործարար ու բարերար Ռուբեն Վարդանյանը, որի հիմնադրած «Ավրորա» մարդասիրական նախաձեռնությանը, հավանաբար, ծանոթ եք։ Մենք կարևոր ենք համարում այս անձանց իրավունքների պաշտպանության, նրանց գործերով պատշաճ իրավական երաշխիքների ապահովման և նրանց ազատ արձակմանն ուղղված ջանքերի նկատմամբ միջազգային հանրության շարունակական ուշադրությունը։
Հաշվի առնելով մարդու իրավունքների պաշտպանության և միջազգային արդարադատության ոլորտում Ձեր երկարամյա փորձը՝ դիմում ենք Ձեզ՝ խնդրելով, Ձեր հնարավորությունների և մասնագիտական կապերի շրջանակում, աջակցել այս խնդիրների միջազգային բարձրաձայնմանը։
Մասնավորապես, երախտապարտ կլինենք, եթե Դուք դիտարկեք հետևյալ հնարավորությունները.
● Կոչ անել Հայաստանի իշխանություններին՝ ապահովելու կալանքի տակ գտնվող ընդդիմադիր առաջնորդների գործերի քննությունն օրենքի գերակայության, անմեղության կանխավարկածի և արդար դատաքննության երաշխիքներին համապատասխան, ինչպես նաև ապահովելու նրանց ազատ արձակումը մինչև դատաքննությունը, եթե կալանքը անհրաժեշտ և համաչափ չէ՝ անհրաժեշտության դեպքում կիրառելով ազատությունից զրկելու հետ չկապված համապատասխան այլընտրանքային միջոցներ։
● Ուշադրություն հրավիրել այս գործերի՝ քաղաքական բազմակարծության, խաղաղ ընդդիմության պաշտպանության և անհատների՝ առանց կամայական ազատազրկման վտանգի հանրային ու քաղաքական կյանքին մասնակցելու իրավունքի վրա ունեցած ավելի լայն հետևանքներին։
● Նպաստել այս հարցերի քննարկմանը միջազգային իրավապաշտպան շրջանակներում և, անհրաժեշտության դեպքում, դրանք բարձրացնել Հայաստանի համապատասխան իշխանությունների ու միջազգային իրավապաշտպան մեխանիզմների հետ հարաբերություններում։
● Աջակցել Բաքվում պահվող հայերի իրավունքների պաշտպանությանն ուղղված շարունակական միջազգային ջանքերին, նրանց գործերով համապատասխան իրավական երաշխիքների ապահովմանը և նրանց ազատ արձակման հնարավոր ուղիների որոնմանը։
Մենք լիովին գիտակցում ենք, որ այս հարցերը պահանջում են շարունակական ուշադրություն, անկախ գնահատում և միջազգային համագործակցություն։ Մեր դիմումը նպատակ չունի առաջ մղելու որևէ կոնկրետ քաղաքական շահ կամ կանխորոշելու ընթացող դատական գործընթացների արդյունքները։ Այն բխում է այն համոզմունքից, որ հիմնարար իրավունքների պաշտպանությունը, արդարադատության անկախությունն ու անաչառությունը և խաղաղ քաղաքական ընդդիմության համար անհրաժեշտ միջավայրի պահպանումը ժողովրդավարության, հանրային վստահության և կայուն խաղաղության հիմնական հիմքերն են։
Մենք անկեղծորեն հույս ունենք, որ Ձեր ձայնն ու փորձը կօգնեն միջազգային ուշադրությունը հրավիրել այս մտահոգությունների վրա և վերահաստատել այն սկզբունքը, որ կառավարության քննադատությունն ու խաղաղ քաղաքական գործունեությունն ինքնին երբեք չպետք է դառնան ազատությունից զրկելու հիմք։
Կրկին ընդունեք մեր ջերմագին շնորհավորանքները այս կարևոր և արժանի ճանաչման կապակցությամբ։ Մաղթում ենք Ձեզ ուժ, հաստատակամություն և շարունակական հաջողություններ մարդու իրավունքների, արդարության և խաղաղության պաշտպանությանն ուղղված Ձեր կարևոր առաքելության իրականացման գործում»։
Աղբյուր՝ AntiFake.am
